Roboted assisted knieprothese

Knieprothesen worden al lange tijd gebruikt om knie-artrose te behandelen. Als niet-operatieve therapie niet voldoende resultaat geeft en de mobiliteit en levenskwaliteit van de patiënt afneemt, kan er gekozen worden voor het (gedeeltelijk) vervangen van het kniegewricht.

De technieken en prothesendesigns zijn geëvolueerd en tegenwoordig wordt digitale technologie steeds vaker toegepast in de gezondheidszorg, waaronder in het operatiekwartier. Een prothese vervangt de versleten kraakbeenlaag en bestaat uit 4 componenten: een metalen componente voor het femur, een metalen baseplate voor de tibia, een kunststof (polyethyleen) tussen deze twee en een patellaire componente.

De technieken en prothesendesigns zijn in de loop der tijd geëvolueerd en net zoals in elk aspect van de samenleving, vindt de toenemende digitalisering ook zijn toepassing in de gezondheidszorg, waaronder dus ook in het operatiekwartier. Met de huidige prothesen en conventionele technieken in de knie-arthroplastiek weten we dat tot 20% van de patiënten niet volledig gelukkig is met de nieuwe knie. Dit gaat van mineure last tot invaliderende functiebeperking van de knie. Hier zijn verschillende oorzaken voor, waarbij het accuraat plaatsen van de prothese ook een grote rol speelt. Uiteraard streven we naar de best mogelijke uitkomst voor de patiënt en in de streeftocht naar “the forgotten knee” wordt al sinds het eind van de vorige eeuw geprobeerd om met behulp van technologie de resultaten van deze ingreep te verbeteren. Diverse systemen zijn ontwikkeld, waaronder navigatie, PSI (patient specific instrumentation) en robotica. De recente literatuur toont dat met de huidige generatie robots het plaatsen van de componenten accurater gebeurt dan met de conventionele techniek. Er is hierdoor een globaal sneller herstel, een beter aanvoelen van de knie en aldus een grotere initiële patiëntentevredenheid.

Sinds oktober 2022 beschikken we in het AZ West te Veurne over het Cori Surgical System van Smith and Nephew. Er zijn inderdaad verschillende robots op de markt. Na een goed vergelijken van de verschillende systemen, verschillende visits, en een doorgedreven testperiode in het najaar van 2021 werd in AZ West de beslissing tot aankoop van Cori van Smith and Nephew genomen. Dit is een “handheld robotic system”, wat betekent dat er geen robotarm aan te pas komt. Dit is een groot praktisch voordeel in de uiteindelijke grootte van het robotsysteem. Cori heeft een heel kleine footprint, is hiermee heel gemakkelijk verplaatsbaar binnen het operatiekwartier, is eenvoudig op te stellen en heeft geen exuberante opbergruimte nodig. Het is een imagefree systeem, wat betekent dat er geen extra scans aan te pas komen om de planning van het implantaat op te maken. Dit betekent geen extra stralenbelasting voor de patient, net zomin als extra scankosten.

HOE GAAT DE OPERATIE DAN IN ZIJN WERK?

Het is belangrijk te weten dat ‘robotic assisted’ niet wil zeggen dat de operatie volledig door de robot wordt uitgevoerd. Het is nog steeds zo dat de chirurg de operatie uitvoert en de robot als zeer nauwkeurig instrument helpt bij het accurater plaatsen van de prothese. 

Na installatie van de patiënt op de operatietafel worden extra trackers geplaatst in het boven- en onderbeen. Dit zijn sensoren die het de robot mogelijk maken steeds de exacte positie van het been gedurende de operatie te bepalen. Na het openen van het gewricht wordt er een virtuele scan gemaakt van de knie. Deze vervangt de CT-scan bij andere systemen. Aan de hand van dit virtuele beeld wordt een initiële planning van de prothese gemaakt. De grootte van de implantaten en hun positie worden gebaseerd op beenderige anatomie net zoals we bij bijvoorbeeld Patient Specific Instruments doen. Eens dit gebeurd is, gaan we de ligamentaire spanning uitmeten. Met Cori lukt dit doorheen de volledige bewegingsuitslag van het gewricht. Met deze extra objectieve data kan de prothese op de computer gepland worden. Nog voor de eerste resectie wordt gemaakt, kunnen we gaan simuleren wat de best mogelijke definitieve  implantaatpositie is. Bij elke virtuele verandering zien we immers onmiddellijk de weerslag op het uiteindelijke resultaat. Zo kunnen we voor iedere patiënt geïndividualiseerd de prothese zo optimaal mogelijk plannen, rekening houdende met de beenderige vorm als met de natuurlijke laksiteit van het te opereren kniegewricht. Eens we met de virtuele planning klaar zijn, kunnen we voor het uitvoeren van de botresecties de hulp van de handheld robotics inroepen. Met een computergestuurde frees die we in de hand houden, zetten we onze planning om. Het te verwijderen resterende kraakbeen en bot worden heel precies weggenomen. Deze frees is tot op 0,1mm nauwkeurig. Dit is veel nauwkeuriger dan met het conventionele instrumentarium. Bovendien is er een extra veiligheid voor de weke weefsels aanwezig. Bewegen we ons uit het veld van de geplande botresectie, dan stopt de frees automatisch met werken. Na de uitgevoerde botresecties kunnen we de prothese defi nitief implanteren. Ondertussen werden in AZ West meer dan 120 patiënten robotic assisted geopereerd. De resultaten zijn inderdaad veelbelovend. Hoewel ook met robotica geen 100% garantie kan gegeven worden op een perfect resultaat, zien we in vergelijking met de conventionele techniek, door het accurater aligneren en balanceren van de knie, minder prothesegerelateerde problemen